غزل

پانته آ صفایی امسال در نمایشگاه کتاب با مجموعه شعرش خوش درخشید . غزلی از او بخوانید 
ادامه...

امین علی اکبری

حکیم ابوالقاسم فردوسی به سال 329 هجری در روستای طبران (یا همان طوس امروزی و محل آرام‌گرفتن این شاعر بزرگوار) دیده به جهان گشود. پدر او دهقان بود و در آن روزگار (دوره‌ی ساسانیان) دهقانان طبقه‌ای بودند مابین کشاورزان و اشراف، و در واقع خانواده‌ی او از مکنت کافی برخوردار بودند. از دوران کودکی حکیم فردوسی اطلاعات دقیق و موثقی در دست نیست و هرچه هست، پراکنده‌گویی‌هایی‌ست که اینجا و آنجا ذکر شده و در صحت و درستی‌اش یقینی نیست. او بزرگترین شاعر و حماسه‌سرای دوره‌ی ساسانی و غزنوی محسوب می‌شود و این بخت‌یاری را داشته که در دوران جوانی از مال و مکنت پدر بهره جوید، هرچند در سالهای پسین، اندک‌اندک از این سرمایه کاسته شد و او به روزگاری متفاوت دچار گردید که سعی می‌شود در ادامه به آن اشاره گردد.
فردوسی از همان روزگار جوانی به کسب علم و دانش و آگاهی همت گمارد و خصوصا به تاریخ و پیشینه‌ی ایرانیان علاقه نشان داد و شاید خواندن داستان‌های کهن بود که او را به فکر خلق حماسه‌ای عظیم و بی‌تکرار همچون شاهنامه انداخت. حماسه‌ای که او – طبق روایات مختلف – بیش از سی سال از بهترین دوران زندگی‌اش را بر پای خلق آن نهاد و جوانی خویش را به پیری بدل کرد. در حقیقت در راه رسیدن به خواسته‌ای چنین عظیم بود که او به مرور زمان تمام دارایی و اموال خود را تمام شده دید و به فقر و تنگدستی دچار گشت. سی سال زمان کمی نبود برای تغییر دادن رویه‌ی زندگی او. در ابتدای امر نگارش شاهنامه، او از ثروتی وافی و کافی برخوردار بود اما هرچه سالهای عمر، جوانی از کف او ربود، بر کیسه‌ی اموال او نیز دست یازید و او را به فقیری مستمند تبدیل نمود. در روایات است که در حول و حوش ابتدای قرن چهارم که خراسان را قحطی فراگرفته بود، او به کلی از دارایی و اموال تهی بود و وضعیت سختی را سپری می‌کرد. همچنان که خودش نیز، شرح این سختیها و مرارتها را در بیتی از این کاخ بلند، به توصیف درمی‌آورد:
من این نامه فرخ گرفتم به فال
همی رنج بردم به بسیار سال
اما یک نکته‌ی مهم در این میان حائز اهمیت است، نکته‌ای که شاید در برخی موارد به اشتباه به آن پرداخته شده و تفسیری دیگر رخ داده، فردوسي شاهنامه را  تنها و تنها به‌دلیل علاقه خويش به علم و ادب، و حتي سالها قبل از آنکه سلطان محمود بر کرسی سلطنت جلوس کند، آغاز کرد؛ اما همانطور که ذکرش رفت، در طي اين کار رفته‌رفته ثروت و جواني را از دست داد، در صدد برآمد که این اثر گرانقدر خود را به‌نام پادشاهي بزرگ رقم بزند و به‌گمان اينکه سلطانِ غزنين چنانکه بايد قدر او را خواهد شناخت، شاهنامه را به‌نام او کرد و راه غزنين را در پيش گرفت. اما سلطان محمود که به مدايح و اشعار ستايش‌آميز شاعران بيش از تاريخ و داستان‌هاي پهلواني علاقه داشت، قدر سخن شاعر را ندانست و او را چنانکه شايسته‌اش بود مورد تقدیر و لطف و عنایت خویش قرار نداد.